Justitiehuizen: Vlaamse bevoegdheid sinds 1 juli 2014

De Belgische zesde Staatshervorming is in werking getreden op 1 juli 2014. Diverse bekende bevoegdheden zijn vanaf die datum regionale kwesties geworden. Dat de kinderbijslag of de bevoegdheid dierenwelzijn regionaal is geworden, heeft bijvoorbeeld al aardig wat persaandacht gekregen. Dat ook de verantwoordelijkheid voor de zogenaamde “justitiehuizen” niet langer federale materie is, is heel wat minder bekend. Wat Vlaanderen betreft, worden de justitiehuizen ondergebracht bij de dienst Welzijn, Volksgezondheid en Gezin. Waar er op dit moment nog 14 “buitendiensten” zijn, worden dat er 5. Het gaat om Oost-Vlaanderen, West-Vlaanderen, Antwerpen, Limburg en Brussel-Leuven. Vlaanderen zal de eerstelijnswerking van deze justitiehuizen, dit wil zeggen het geven van een eerste verkennend juridisch advies, niet behouden. Dit werk (dus het zogenaamde “eerstelijnsadvies”) zou toebedeeld gaan worden aan de Commissies voor Juridische Bijstand die ook onder Vlaanderen vallen. In de Juristenkrant van 24 oktober 2018 wordt verduidelijkt dat deze Commissies los staan van de Balies (vooral dus omdat de Commissies onder Vlaamse bevoegdheid vallen sinds 2014). De Juristenkrant citeert de heer Gunter VANREPPELEN die betrokken is bij de leiding van de commissie juridische bijstand Limburg: “De commissies [juridische bijstand], die gratis eerstelijns juridisch advies moeten organiseren voor de rechtzoekende, vallen sinds 2014 onder de bevoegdheid van het Vlaams departement Welzijn, en niet meer onder FOD Justitie, in tegenstelling tot de tweedelijns juridische bijstand (pro Deo). Ze zijn niet in de schoot van de balie opgericht, maar hebben een eigen rechtspersoonlijkheid.” 

De commissies juridische bijstand worden sinds 1 januari 2015 gesubsidieerd door Vlaanderen (waar dat voorheen het federale niveau was). 

Samengevat komt het er dus op neer dat in Vlaanderen er een aantal mogelijkheden zijn om een gratis zogenaamd (oriënterend) eerstelijns juridisch advies te krijgen: 1. Nog steeds bij de Balies die lokaal vergaderingen organiseren (die vallen onder het Bureau voor Juridische Bijstand); 2. Bij de Commissies Juridische Bijstand; 3. Bij lokale advocaten indien die aangeven dat dergelijk eerstelijnsadvies gratis is. 

Waar men niet meer terecht kan, is bij de Justitiehuizen. Welke functie(s) deze Justitiehuizen nog wel uitvoeren, zal opgenomen zijn in een Vlaams Decreet dat, aldus de Juristenkrant van 24 oktober 2018, binnenkort van kracht zou gaan worden. In elk geval heeft ook de Raad van State zich al uitgesproken in een advies over het “voorstel van decreet houdende de justitiehuizen en de juridische bijstand”. Dat advies kan hier gevonden worden: http://docs.vlaamsparlement.be/pfile?id=1399356.  

Anthony Godfroid, anthony.godfroid@fidelitas.be